Taşikardi Nedir? Taşikardi Belirtileri ve Tedavisi

Kalp, vücudumuzun motorudur ve hayat boyu hiç durmadan çalışır. Ancak bazen bu motorun ritmi bozulur; olması gerekenden çok daha hızlı çalışmaya başlar. Tıpta taşikardi olarak adlandırılan bu durum, sadece bir “hızlı çarpıntı” değil, vücudun bir uyarısı veya kalbin elektrik sistemindeki bir aksaklığın belirtisi olabilir.

Taşikardi Nedir?

Taşikardi, kelime anlamı olarak “hızlı kalp” demektir. Kalbin istirahat halindeyken normalden daha hızlı atması durumunu ifade eder. Normal şartlar altında kalp, vücudun ihtiyaç duyduğu oksijeni ve besini taşımak için belirli bir ritimde kasılır. Bu ritim, kalbin sağ üst odacığında bulunan sinüs düğümü adı verilen doğal bir pacemaker (pil) tarafından kontrol edilir. Taşikardi durumunda, bu elektriksel sinyaller ya çok hızlı üretilir ya da kalbin başka bölgelerinden gelen hatalı sinyaller normal ritmi bozar.

Normal Kalp Atım Hızı ve Taşikardi Arasındaki Fark

Sağlıklı bir yetişkinde, dinlenme halindeki normal kalp atım hızı dakikada 60 ile 100 arasındadır. Sporcular veya çok fit bireylerde bu hız dakikada 40-50’ye kadar düşebilir ki bu genellikle sağlıklı bir kalbin işaretidir.

Taşikardi ile normal hız arasındaki fark şudur: Normal bir kalp atışı, fiziksel aktiviteye veya duygusal duruma göre yavaş yavaş artar ve azalır. Taşikardide ise kalp, ortada görünür bir sebep yokken aniden hızlanabilir veya eforla orantısız bir hıza ulaşabilir.

Taşikardi Kaç Atımda Kabul Edilir?

Tıbbi literatürde, bir yetişkinin istirahat halindeki kalp atış hızının dakikada 100 vuruşun (bpm) üzerine çıkması “taşikardi” olarak kabul edilir. Ancak bu sınırın her zaman tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Örneğin, yoğun bir egzersiz sırasında kalbin 150-160 atması taşikardidir ama bu fizyolojik olarak normaldir. Sorun, koltukta otururken veya uyurken kalbin 100’ün üzerinde atmasıyla başlar.

Taşikardi Türleri

Taşikardi tek bir hastalık değil, kalbin hangi bölgesinden kaynaklandığına ve nasıl oluştuğuna göre değişen bir grup ritim bozukluğudur.

Sinüs Taşikardisi

En yaygın görülen türdür. Kalbin normal pacemaker’ı olan sinüs düğümünün, vücuttan gelen sinyallerle hızlanmasıdır. Genellikle bir hastalığın kendisi değil, bir semptomdur. Ateş, stres, susuz kalma veya kansızlık gibi durumlarda vücut daha fazla kan pompalamak için sinüs düğümünü uyarır.

Supraventriküler Taşikardi (SVT)

Kalbin karıncıklarının (ventrikül) üzerindeki odacıklardan (atriyum) kaynaklanan ani hızlanmalardır. Genellikle kalpteki “kısa devre” yapan fazladan bir elektrik yolundan kaynaklanır. Aniden başlar ve aniden durur. Gençlerde ve kalbinde yapısal sorun olmayanlarda da sık görülür.

Atriyal Fibrilasyon (AFib) ve Atriyal Flutter

• Atriyal Fibrilasyon: Kalbin üst odacıklarının (kulakçıkların) organize bir şekilde kasılmak yerine “titreşmesi” durumudur. Nabız son derece düzensiz ve hızlıdır. En büyük riski, kanın tam pompalanamayıp pıhtılaşması ve bu pıhtının beyne giderek inmeye (felç) neden olmasıdır.
• Atriyal Flutter: AFib’e benzer ancak ritim daha düzenlidir; kulakçıklar çok hızlı ama ritmik bir şekilde kasılır.

Ventriküler Taşikardi (VT)

Kalbin alt odacıklarından (karıncıklardan) kaynaklanan, hayati tehlike arz edebilen bir türdür. Kalp o kadar hızlı atar ki odacıkların kanla dolmasına vakit kalmaz, bu da tansiyonun düşmesine ve kalp durmasına yol açabilir. Genellikle daha önce kalp krizi geçirmiş veya kalp kası hastalığı olan kişilerde görülür.

Paroksismal Taşikardi

“Paroksismal” terimi, taşikardinin aniden başlayıp aniden bitmesini ifade eder. Genellikle SVT türleri için kullanılır. Kişi normal otururken birden bire kalbinin “boğazında atıyormuş” gibi hızlandığını hisseder, birkaç dakika veya saat sonra her şey normale döner.

Taşikardi Nedenleri

Kalbin hızlanmasına neden olan faktörler çok çeşitlidir ve bazen birden fazla neden bir arada bulunur.

Fiziksel ve Duygusal Nedenler

• Stres ve Kaygı: Adrenalin deşarjı doğrudan kalp hızını artırır. Panik ataklar taşikardinin en büyük tetikçilerindendir.
• Aşırı Egzersiz: Vücudun artan oksijen ihtiyacı kalbi zorlar.
• Ağrı: Şiddetli ağrı sempatik sinir sistemini aktive ederek kalbi hızlandırır.

Kalp Kaynaklı Nedenler

• Koroner Arter Hastalığı: Kalbi besleyen damarların daralması.
• Kalp Kapak Hastalıkları: Kapaklardaki sızıntı veya darlık kalbin daha fazla çalışmasına neden olur.
• Kalp Yetmezliği: Kalbin kan pompalama gücü azaldığında, hızı artırarak bu açığı kapatmaya çalışır.
• Doğuştan Gelen Elektriksel Bozukluklar: WPW sendromu gibi ek elektrik yolları.

Hormonal ve Metabolik Nedenler

• Hipertiroidi: Tiroid bezinin çok çalışması metabolizmayı ve kalbi hızlandırır.
• Elektrolit Dengesi: Potasyum, magnezyum ve kalsiyum eksikliği veya fazlalığı kalbin elektrik sistemini bozar.
• Anemi (Kansızlık): Kanda oksijen taşıyan hücre az olduğunda, kalp daha hızlı dönerek dokulara oksijen yetiştirmeye çalışır.

İlaçlar ve Uyarıcı Maddeler

• Kafein: Aşırı kahve, çay ve enerji içeceği tüketimi.
• Nikotin ve Alkol: Kalp ritmini doğrudan ve dolaylı yollardan etkilerler.
• Bazı İlaçlar: Astım spreyleri, soğuk algınlığı ilaçları (psödoefedrin içerenler), iştah kesiciler.

Taşikardi Belirtileri

Her taşikardi hastası aynı belirtileri göstermez. Bazı insanlar 150 nabzı hissetmezken, bazıları 110 nabızda büyük rahatsızlık duyabilir.

Çarpıntı Hissi

En yaygın belirtidir. Kalbin “küt küt” vurması, göğüste bir kuş kanat çırpıyormuş hissi veya nabzın boyunda hissedilmesi şeklinde tarif edilir.

Nefes Darlığı

Kalp çok hızlı attığında kanı etkili pompalayamaz. Bu da akciğerlerdeki kanın geri tepmesine veya dokulara yeterli oksijen gitmemesine neden olarak nefes darlığı yaratır.

Baş Dönmesi ve Bayılma

Hızlı ritim sırasında beyne giden kan akışı anlık olarak azalabilir. Bu durum göz kararması, sersemlik hissi ve tıpta “senkop” denilen bayılma ile sonuçlanabilir.

Göğüs Ağrısı

Kalp kası çok hızlı çalıştığında kendi oksijen ihtiyacı da artar. Eğer kalp damarlarında bir kısıtlılık varsa, bu hızlı çalışma göğüste sıkışma veya ağrı (anjina) yapabilir.

Halsizlik ve Yorgunluk

Kalbin verimsiz çalışması vücudun genel enerji seviyesini düşürür. Kişi en ufak bir hareketle yorulabilir.

Taşikardi Nasıl Teşhis Edilir?

Doğru teşhis, doğru tedavinin anahtarıdır. Modern tıp, ritim bozukluklarını yakalamak için pek çok araç sunar.

Fizik Muayene

Doktorunuz önce nabzınızı el ile kontrol eder, kalbinizi stetoskopla dinler ve tansiyonunuzu ölçer. Şikayetlerinizin ne zaman başladığını ve ne kadar sürdüğünü sorgular.

Elektrokardiyografi (EKG)

Hastaneye gittiğinizde yapılan ilk testtir. Kalbin elektriksel haritasını kağıda döker. Ancak taşikardi o an mevcut değilse EKG normal çıkabilir.

Holter Monitör

Taşikardiniz gelip geçiciyse (paroksismal), doktorunuz size 24 veya 48 saat boyunca üzerinizde taşıyacağınız küçük bir cihaz takar. Bu cihaz her kalp atışınızı kaydeder ve gün içindeki atakları yakalar.

Kan Testleri

Tiroid fonksiyonları (TSH, T3, T4), kan sayımı (Hgb) ve elektrolit düzeyleri (Potasyum, Magnezyum) kontrol edilerek altta yatan metabolik nedenler araştırılır.

Ekokardiyografi (Eko)

Kalp ultrasonudur. Kalbin yapısını, kapaklarını ve kasılma gücünü gösterir. Taşikardinin kalbe zarar verip vermediğini anlamak için kritiktir.

Taşikardi Tedavisi

Tedavi, taşikardinin türüne ve şiddetine göre kişiye özel planlanır.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Pek çok taşikardi vakası, sadece tetikleyicilerden uzak durarak kontrol altına alınabilir. Stres yönetimi ve uyarıcı maddelerin kısıtlanması temeldir.

İlaç Tedavisi

• Beta Blokerler: Kalbin hıza olan tepkisini azaltır, kalbi sakinleştirir.
• Kalsiyum Kanal Blokerleri: Kalbin elektriksel iletimini yavaşlatır.
• Anti-aritmik İlaçlar: Doğrudan ritmi düzenlemeye yardımcı olur.

Elektriksel Kardiyoversiyon

Acil durumlarda veya ilaçla düzelmeyen AFib gibi durumlarda, hastaya hafif anestezi verilerek kalbine küçük bir elektrik şoku uygulanır. Bu şok, kalbin elektriksel sistemini “resetler” ve normal ritmin başlamasını sağlar.

Kateter Ablasyon

Kasıktan girilen ince tellerle kalbin içine ulaşılır. Ritim bozukluğuna neden olan hatalı elektrik odağı veya yolu tespit edilir ve radyo frekans enerjisi ile (yakılarak) veya dondurularak etkisiz hale getirilir. Bu yöntem pek çok SVT türünde kesin çözümdür.

Taşikardide Evde Yapılabilecekler

Eğer doktorunuz durumunuzun hayati bir tehlike taşımadığını söylediyse, atak anında veya genel sağlığınız için şunları yapabilirsiniz:

Stres Yönetimi

Meditasyon, yoga veya basit hobiler sempatik sinir sistemini yatıştırır. Kaygı düzeyi düştükçe kalp hızı da dengelenir.

Kafein ve Alkol Tüketiminin Sınırlandırılması

Günde 1 fincan kahveden sonra kalbiniz hızlanıyorsa, vücudunuz size bir mesaj veriyordur. Kafeinsiz alternatiflere yönelmek büyük fark yaratabilir.

Düzenli Uyku

Uykusuzluk vücut için büyük bir strestir ve çarpıntıları tetikler. Her gün aynı saatte yatıp kalkmaya özen gösterin.

Nefes ve Gevşeme Egzersizleri

Atak anında “Vagal Manevralar” denilen yöntemler (doktor onayıyla) denenebilir:

• Derin bir nefes alıp ıkınmak (Valsalva manevrası).
• Yüze soğuk su çarpmak.
• Yavaş ve derin diyafram nefesi almak.

Taşikardi Ne Zaman Tehlikelidir?

Her çarpıntı kalp krizi değildir ancak bazı durumlar aciliyet gerektirir.

Acil Müdahale Gerektiren Durumlar

Şu belirtiler varsa vakit kaybetmeden 112 aranmalı veya acil servise başvurulmalıdır:

• Çarpıntı ile birlikte şiddetli göğüs ağrısı.
• Bayılma veya bayılacakmış gibi olma.
• Ciddi nefes darlığı ve morarma.
• Dakikada 150 ve üzeri nabız.

Risk Grupları

• İleri yaştaki bireyler.
• Daha önce kalp krizi veya bypass ameliyatı geçirmiş olanlar.
• Ailede ani kalp ölümü öyküsü bulunanlar.
• Kronik böbrek veya akciğer hastaları.

Taşikardiden Korunma Yolları

Kalbinizi korumak, sadece ritmi değil, yaşam kalitenizi de korumaktır.

Kalp Sağlığını Koruyucu Alışkanlıklar

• Akdeniz Tipi Beslenme: Sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı).
• Düzenli Yürüyüş: Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş kalp kasını güçlendirir.
• Sigarayı Bırakmak: Sigara kalbin en büyük düşmanıdır ve ritmi doğrudan bozar.

Düzenli Kontroller

Hiçbir şikayetiniz olmasa bile 40 yaşından sonra yılda bir kez kardiyoloji kontrolünden geçmek, sessizce ilerleyen kapak hastalıklarını veya ritim bozukluklarını erken yakalamayı sağlar.

Sonuç olarak; taşikardi yönetilebilir bir durumdur. Vücudunuzu dinlemeyi öğrenmek, tetikleyicileri bilmek ve tıbbi desteği ihmal etmemek kalbinizin ritmini yeniden bulmasına yardımcı olacaktır.